Hiện tượng ‘đêm đầu tiên’ khiến ngủ kém khi ở khách sạn

Đêm đầu tiên ở khách sạn, Robinson Leoni – giám đốc kinh doanh một công ty công nghệ, thường đi công tác 1-2 lần mỗi tháng – mất nhiều thời gian để ngủ, tỉnh giấc nhiều lần trong đêm và tổng thời gian ngủ ít. Ở nhà, anh thường ngủ khoảng 7 tiếng nhưng ở nơi khác, có nút bịt tai hay không, chất lượng giường tốt hay kém, đồng hồ thông minh cho thấy anh chỉ ngủ khoảng 5 tiếng.

Leoni đang trải qua hiện tượng mà các chuyên gia về giấc ngủ gọi là “hiệu ứng đêm đầu tiên” (first-night effect). Hiện tượng này được xác nhận qua hàng chục nghiên cứu và được cho có nguồn gốc tiến hóa, theo Anna Wick, nhà nghiên cứu giấc ngủ cấp cao tại Đại học Freiburg, Thụy Sĩ.

Ahmad Mayeli, giáo sư tâm thần học kiêm nhà nghiên cứu giấc ngủ tại Đại học Pittsburgh (Mỹ), cho biết hầu hết mọi người đều trải qua hiện tượng này, dù nhiều người có thể không nhận ra. Trung bình, con người ngủ ít hơn khoảng 20-30 phút khi ở một môi trường mới. Nghiên cứu của ông cho thấy thùy trán – khu vực liên quan đến giai đoạn ngủ sâu – hoạt động mạnh hơn khi một người ngủ ở nơi lạ, cho thấy não vẫn duy trì trạng thái cảnh giác: không chỉ ngủ ít, con người còn ngủ không sâu.

Theo Mayeli, hiện tượng này có thể liên quan đến sự tiến hóa. Trong quá khứ, những nơi lạ tiềm ẩn nhiều nguy hiểm nên bộ não hình thành cơ chế cảnh giác. “Dù đó là một khách sạn sang trọng hay một thảo nguyên, bộ não của bạn vẫn chưa nhận được thông báo rằng nơi này hoàn toàn an toàn”, ông nói.

Tuổi tác cũng ảnh hưởng đến mức độ. Trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn tuổi thường chịu tác động rõ rệt hơn, xu hướng tăng theo tuổi; những người ở độ tuổi 20 ít bị ảnh hưởng nhất.

Việc di chuyển có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ ngay cả khi không đổi múi giờ, theo Lisa Strauss, nhà tâm lý học ở Boston (Mỹ). Môi trường khách sạn cũng có những yếu tố gây khó chịu như ánh sáng nhấp nháy từ thiết bị báo khói, hay căng thẳng trong các mối quan hệ, chẳng hạn khi thăm người thân không thân thiết.

Ngược lại, một số người ngủ ngon hơn trong đêm đầu tiên nếu quá mệt sau một ngày di chuyển hoặc cảm thấy được tách khỏi áp lực thường nhật. Những người vốn khó ngủ ở nhà đôi khi lại ngủ tốt ở khách sạn vì không mang theo ký ức về những đêm mất ngủ trước đó. Ngược lại, lo lắng về việc mất ngủ sẽ khiến người ta càng khó ngủ hơn – một vòng luẩn quẩn mà những người vốn dễ lo âu đặc biệt dễ gặp phải.

Strauss khuyến nghị duy trì các nguyên tắc vệ sinh giấc ngủ: ngủ trong phòng mát, tối, vào cùng một thời điểm mỗi đêm, giữ thói quen trước khi ngủ, tắt thiết bị điện tử sớm – nên bắt đầu vài ngày hoặc vài tuần trước một chuyến đi quan trọng. Bà cũng gợi ý biến không gian lạ thành quen, như nằm đọc sách, mang theo vật dụng quen thuộc như gối hoặc chăn yêu thích.

Theo Wick, hiệu ứng này thường giảm dần sau đêm đầu tiên. Mayeli cho biết đây không phải điều đáng lo ngại vì cơ thể hoàn toàn có thể bù lại một hoặc hai giờ ngủ thiếu. Nhưng nếu ngày hôm sau có sự kiện quan trọng, lời khuyên của ông rất đơn giản: “Nếu ngày mai quan trọng, hãy đến sớm một đêm – để bạn được ngủ như chính mình vào lúc cần nhất.”