Rủi ro khi bán nhà mua cabin sống trên biển, đi quanh thế giới

Khi Shirene Thomas, nhà quản lý dịch vụ xã hội đã nghỉ hưu từ bang Illinois, xem các bản tin về một sản phẩm du thuyền mới cung cấp chỗ ở trên biển với giá chỉ từ 30.000 USD một năm, bà đã bán hết tài sản tích góp và đăng ký tham gia chuyến đi vòng quanh thế giới.

Điều bà nhận lại là cuộc sống vô gia cư, lang bạt khắp châu Âu gần một năm khi Life at Sea – công ty bà đã mua vé du thuyền – tuyên bố phá sản tháng 11/2023. Không còn nhà cửa và tài sản, bà đăng ký chuyến du thuyền kéo dài ba năm rưỡi với Villa Vie Residences để lên con tàu đầu tiên của hãng, Villa Vie Odyssey.

“Tôi nghĩ đây là xu hướng của tương lai. Chúng tôi sống trong thành phố nổi tránh được dịch bệnh, xung đột”, bà Thomas lạc quan nói vào năm 2024. Hai năm sau, bà cay đắng chia sẻ trên mạng xã hội: “Một lần nữa, tôi lại thành người phụ nữ vô gia cư, lần này là ở Campuchia”.

Những ngày cuối tháng 10, siêu du thuyền Villa Vie Odyssey trở thành tâm điểm chú ý của truyền thông quốc tế khi đơn vị vận hành thiếu tiền mua nhiên liệu, khiến tàu mắc kẹt ở Campuchia. Hơn 200 cư dân từng chi khoảng 200.000-440.000 USD để sở hữu cabin bị yêu cầu rời khỏi du thuyền trong 6 tiếng hôm 28/10.

Câu chuyện về Odyssey cho thấy những rủi ro người mua có thể gặp khi chi tiền cho giấc mơ định cư dài hạn trên biển. Ý tưởng về những chiếc du thuyền cư trú bắt đầu từ cuối thế kỷ 20 với dự án The World, được hiện thực hóa vào năm 2002, cung cấp các căn hộ giá 2-15 triệu USD.

Tuy nhiên, số dự án thất bại vượt xa số thành công khi ít nhất 10 dự án được công bố trong thế kỷ XXI đã không thể trở thành hiện thực. Sau 22 năm từ khi The World được đưa vào hoạt động, Odyssey là cái tên duy nhất đã chạy thành công vào tháng 9/2024, cho tới khi gặp sự cố nhiên liệu.

Larry Pimentel, cựu quản lý cấp cao tại Cunard, Azamara và Four Seasons, cho biết dù nhiều khái niệm thiết kế tàu cư trú hấp dẫn, rất ít dự án được triển khai. Các trở ngại chính gồm thiếu chuyên môn hàng hải của các công ty bất động sản (vốn là các bên phát triển chính), nguồn vốn không đủ, phụ thuộc vào doanh thu bán trước cùng sự phức tạp trong quản lý vận hành tàu.

Vào năm 2023, một chuyến du thuyền kéo dài 3 năm do Miray Cruises cung cấp, giá vé từ 30.000 USD mỗi người một năm bao gồm chỗ ở, đồ ăn, thức uống, giặt ủi và chăm sóc y tế, đã bị hủy vài tuần trước ngày khởi hành dự kiến do không thể cân đối thu chi.

Nguồn vốn cũng là vấn đề chính được Mikael Petterson, đại diện Villa Vie Residences xác nhận. Villa Vie Residences không đủ sức chi trả khi giá nhiên liệu tăng gần 3 lần như các hãng du thuyền lớn. Vào tháng 4, công ty muốn cư dân giúp củng cố tình hình tài chính, đã đề nghị cư dân cho Villa Vie Residences vay tiền, đưa ra mức lãi suất từ 12% đến 24%.

Theo tạp chí Real Estate & Lifestyle, giá trung bình một căn nhà cao cấp tại Mỹ vào tháng 9/2025 khoảng 1,2 triệu USD, tăng 4,8% so với cùng kỳ năm trước, trong khi nhà ở tiêu chuẩn chỉ tăng 1,8%. Điều này đến từ khả năng tài chính của nhóm khách hàng giàu có, những người dư sức mua những căn hộ trên biển.

Tuy nhiên, mua căn hộ trên biển là đầu tư vào một tài sản hao mòn, khác với bất động sản đất liền. Du thuyền có tuổi thọ trung bình khoảng 30 năm. Người mua còn phải chi trả chi phí bảo trì hàng năm cao, khiến đây là lựa chọn về lối sống hơn đầu tư tài chính.

Trong khi đó, nhà báo tự do Robert Nelson chỉ ra quyền sở hữu là lỗ hổng cốt lõi của mô hình cư trú trên biển. Người mua sở hữu một căn hộ suite nhưng không sở hữu con tàu. Bạn phụ thuộc hoàn toàn vào bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp, biến động của giá hàng hóa và các quy định pháp lý vận hành hàng hải.

Khi một chủ nhà truyền thống phá sản hoặc gặp khủng hoảng tài chính nghiêm trọng, người thuê nhà thường có sự bảo vệ của pháp luật, hợp đồng thuê và tòa án địa phương. Tuy nhiên, khi một khu căn hộ nổi dừng hoạt động tại một cảng biển Campuchia, chủ sở hữu cabin đơn thuần chỉ là một du khách bị mắc kẹt xa nhà.

“Những đơn vị quảng bá thường tập trung vào sự lãng mạn của biển cả. Họ hiếm khi đề cập đến phụ phí nhiên liệu hay các đợt buộc phải neo cảng khẩn cấp”, ông nói.

Trước khi giao toàn bộ tiền tiết kiệm cả đời cho một công ty khởi nghiệp hàng hải, Nelson khuyên nên tự hỏi ai sẽ là bên gánh chịu rủi ro khi thị trường năng lượng toàn cầu gãy đổ. Câu chuyện tàu Odyssey tại Campuchia đã chứng minh doanh nghiệp sẽ luôn ưu tiên tự cứu mình trước, để mặc cư dân ở lại với những chiếc vali rỗng.

Hoài Anh (Theo Libary, Japan Times, Afar)