Điền kinh Kenya tiếp tục chìm trong khủng hoảng doping. Trường hợp mới nhất là Peres Jepchirchir, nhà vô địch marathon Olympic Tokyo 2020 và thế giới 2025, bị phát hiện dương tính với erythropoietin (EPO) – chất kích thích sản sinh hồng cầu, qua đó tăng khả năng vận chuyển oxy trong máu.
Hôm 23/10, Jepchirchir bị đình chỉ thi đấu tạm thời sau khi mẫu thử ngoài thi đấu lấy hồi tháng 7 cho kết quả dương tính. Cuộc kiểm tra diễn ra không lâu trước khi cô về nhất tại Sydney Marathon ngày 31/8.
Những vụ bê bối liên quan đến VĐV nổi tiếng thường kéo theo lời kêu gọi xử phạt cả HLV, người đại diện và những cá nhân có thể đã tiếp tay. Tuy nhiên, hai trong số những người đại diện thành công nhất làng điền kinh thế giới cho rằng không thể mặc nhiên quy trách nhiệm cho họ chỉ vì VĐV có kết quả xét nghiệm dương tính.
Về nguyên tắc, bất kỳ người đại diện nào môi giới cho VĐV tiếp xúc với bác sĩ hoặc cá nhân cung cấp chất cấm đều phải chịu chế tài. Lịch sử điền kinh từng ghi nhận những trường hợp có sự tham gia của cả ê-kíp, như vụ bê bối của VĐV chạy nước rút Canada Ben Johnson, hay các chương trình doping có hệ thống tại Nga và Đông Đức. Nhưng trong nhiều trường hợp, HLV và người đại diện hoàn toàn không biết VĐV đang sử dụng chất cấm.
NGƯỜI CAT
Nghe ngay
“Tôi đã tin tưởng Peres”, Gianni Demadonna, người đại diện cho Jepchirchir suốt 13 năm, nói. “Tôi luôn nghĩ cô ấy là một trong những VĐV trung thực nhất. Cô ấy chưa từng gặp vấn đề, không bỏ lỡ cuộc kiểm tra doping nào. Tôi không biết liệu có ai đó đã nói với cô ấy rằng phải làm thế này mới tiếp tục đứng trên đỉnh thế giới hay không”.
Demadonna, cựu VĐV Italy từng về nhì New York City Marathon 1987, hiện 72 tuổi. Hai năm trước, ông thu hẹp hoạt động của công ty đại diện, chỉ giữ lại 10 trong số hơn 100 VĐV đang quản lý, trong đó có Jepchirchir. Ông muốn dành thời gian tận hưởng cuộc sống bên ngoài điền kinh, nhưng giờ phải đối mặt những nghi ngờ liên quan đến bê bối doping.
“Thật vô lý khi người ta liên tục nói người đại diện và HLV có liên quan”, Demadonna bức xúc. “Nhiều VĐV Kenya có kiến thức hạn chế. Họ nhìn thấy tiền bạc và sự cạnh tranh khốc liệt. Tôi không muốn tin Peres đã sử dụng doping từ trước”.
Theo ông, người đại diện có thể cảnh báo VĐV về hậu quả của doping, nhưng không thể giám sát họ cả ngày. “Tôi ở Italy, còn cô ấy sống tại Kenya. Làm sao có thể buộc tội một người khi không có bằng chứng?”, ông đặt câu hỏi.
Trong 35 năm làm nghề, Demadonna từng đại diện cho khoảng 1.000 VĐV, nhưng chỉ một số ít bị phát hiện sử dụng chất cấm. Hợp đồng của ông luôn có điều khoản cho phép chấm dứt hợp tác ngay lập tức nếu VĐV dương tính với doping, đồng thời bảo lưu quyền khởi kiện đòi bồi thường. Tuy nhiên, việc thực thi không đơn giản do nhiều VĐV Kenya đầu tư phần lớn thu nhập vào bất động sản.
Demadonna không phải người duy nhất phải đối mặt những nghi vấn. Năm 2015, Liên đoàn Điền kinh Kenya tạm đình chỉ hoạt động của Rosa Associati, công ty đại diện do Federico Rosa điều hành, và Volare Sports có trụ sở tại Hà Lan để phục vụ điều tra. Cả hai sau đó được minh oan.
Một năm sau, cảnh sát Kenya bắt giữ Rosa cùng hai HLV Italy nổi tiếng Claudio Berardelli và Renato Canova trong chiến dịch điều tra doping. Tuy nhiên, họ đều được trả tự do vì không có đủ bằng chứng.
Rosa từng quản lý Rita Jeptoo, VĐV ba lần vô địch Boston Marathon và hai lần đăng quang Chicago Marathon. Sau khi bị phát hiện sử dụng EPO, Jeptoo bị tước một số danh hiệu và nhận án cấm thi đấu bốn năm. Thời điểm đó, cô được Berardelli huấn luyện.
Gần đây hơn, một khách hàng khác của Rosa là Ruth Chepngetich, cựu kỷ lục gia marathon nữ thế giới, cũng bị đình chỉ vì doping. Chepngetich từng gây chấn động khi chiến thắng Chicago Marathon 2024 với thành tích 2 giờ 9 phút 56 giây.
Trong cuộc phỏng vấn, Rosa nhấn mạnh HLV mới là người có điều kiện theo dõi những thay đổi bất thường trong thành tích VĐV. “Nếu xuất hiện sự tiến bộ đột biến, chúng tôi hoàn toàn dựa vào đánh giá của HLV, bởi họ là người trực tiếp giám sát quá trình tập luyện”, ông nói.
Sau bê bối của Jeptoo, Rosa triển khai nhiều biện pháp nhằm hạn chế rủi ro. Công ty tổ chức xét nghiệm máu thường xuyên để phát hiện những thay đổi bất thường, đồng thời chấm dứt hợp tác với một số VĐV, trong đó có những tên tuổi lớn. “Thật đau đớn khi bạn đặt niềm tin tuyệt đối vào một người, rồi cuối cùng lại phải hứng chịu hậu quả”, Rosa nói về những vụ doping liên quan đến khách hàng của mình.
Gần đây, Rosa hợp tác với Nike và Đơn vị Liêm chính Điền kinh (AIU) triển khai chương trình kiểm tra tăng cường đối với Jacob Kiplimo, cựu kỷ lục gia half marathon thế giới, cùng Brigid Kosgei, cựu kỷ lục gia marathon nữ thế giới. Cả hai tự nguyện tham gia xét nghiệm không báo trước 25 lần mỗi năm, bên cạnh những cuộc kiểm tra thông thường tại các giải đấu.
Dù vậy, Rosa thừa nhận không biện pháp nào có thể bảo đảm tuyệt đối VĐV không gian lận. “Ngay cả khi ở trại tập huấn, họ vẫn có thể ra ngoài và sử dụng thuốc mà không ai biết”, ông nói.
Dù có quan hệ cạnh tranh trong ngành, Demadonna lại bảo vệ Rosa sau vụ Chepngetich. “Tôi không phải bạn của Federico, nhưng thực sự không nghĩ Rosa Associati có liên quan đến doping”, ông nói. “Làm sao kiểm soát được VĐV? Bạn đến nhà họ kiểm tra trong tủ lạnh có gì, hay theo dõi từng giờ trong ngày? Điều duy nhất bạn có thể làm là nghi ngờ khi thành tích của họ cải thiện quá đột ngột”.
Một tình tiết đáng chú ý trong vụ Jepchirchir liên quan đến quá trình lấy mẫu xét nghiệm ngày 17/7 tại nhà riêng của cô ở Kapsabet, Kenya.
Theo Demadonna, hai nhân viên chống doping phải chờ hơn hai giờ bên ngoài cổng nhà Jepchirchir để tìm cách tiếp cận cô. Một đồng nghiệp gọi điện thông báo nữ VĐV không cho nhân viên xét nghiệm vào nhà và có nguy cơ bị xử phạt vì từ chối kiểm tra.
Demadonna lập tức gọi cho Jepchirchir, yêu cầu cô mở cửa. “Chính tôi là người bảo cô ấy mở cửa”, ông kể. “Nếu thực sự tiếp tay cho doping, tôi đã bảo cô ấy đừng mở, hoặc dặn bảo vệ nói rằng cô ấy không có nhà để không bị ghi nhận một lần bỏ lỡ kiểm tra”.
Theo quy định chống doping, ba lần vi phạm nghĩa vụ thông báo nơi ở hoặc bỏ lỡ kiểm tra trong vòng 12 tháng có thể cấu thành hành vi vi phạm.
Lịch sử điền kinh từng ghi nhận nhiều trường hợp VĐV bí mật sử dụng chất cấm mà HLV và người đại diện không hề hay biết. Trong lời thú nhận sau khi bị phát hiện doping, Rita Jeptoo khẳng định đã che giấu hành vi của mình với cả HLV Berardelli lẫn Rosa.
Năm 2004, Cathal Lombard, cựu kỷ lục gia Ireland ở cự ly 10.000m, chấp nhận án cấm thi đấu hai năm vì sử dụng EPO. Anh sau đó công khai xin lỗi HLV lâu năm vì đã khiến ông bị ảnh hưởng bởi bê bối.
Tuy nhiên, những ví dụ đó không có nghĩa HLV và người đại diện luôn vô can. Một số người có thể chủ động tiếp tay, giới thiệu nguồn cung cấp chất cấm hoặc cố tình làm ngơ trước những dấu hiệu đáng ngờ.
Tash Carpenter, trưởng bộ phận truyền thông AIU, xác nhận cơ quan này có thẩm quyền điều tra cả HLV và người đại diện. “Chúng tôi chắc chắn sẽ điều tra họ nếu cần thiết. Tuy nhiên, không thể bình luận về những cuộc điều tra đang diễn ra”, Carpenter nói.
Vấn đề đặt ra là làm thế nào phân biệt một HLV thực sự đồng lõa với người hoàn toàn bị VĐV qua mặt. Thành tích tăng đột biến hay nhiều học trò liên tiếp dính doping có thể là căn cứ để mở điều tra, nhưng chưa đủ để kết luận một cá nhân vi phạm.
Trong bối cảnh Kenya liên tục chứng kiến các vụ doping, áp lực siết chặt trách nhiệm của toàn bộ ê-kíp hỗ trợ ngày càng lớn. Dù vậy, việc mở rộng chế tài đòi hỏi cơ quan quản lý phải đưa ra bằng chứng cụ thể, thay vì xử phạt chỉ dựa trên quan hệ nghề nghiệp.
Hồng Duy (theo Canadian Running Magazine)
Thông tin tham khảo từ Vnexpress.net
S8SPORT.NET tổng hợp và biên tập nội dung dựa trên nguồn công khai nhằm mang đến thông tin đầy đủ, thuận tiện cho bạn đọc.
Xem bài viết gốc
Bình luận cộng đồng
0Chưa có bình luận. Hãy là người đầu tiên chia sẻ ý kiến về bài viết này.