Vì sao một số quốc gia liên tục trình làng những tài năng thiên bẩm về kỹ thuật, trong khi số khác lại chật vật dù đã rót vào đó những khoản đầu tư khổng lồ? Sau thời gian làm việc ở Nhật Bản, Trung Quốc và hơn 30 quốc gia, đồng hành cùng các chính phủ, LĐBĐ, CLB chuyên nghiệp, giới nghiên cứu cùng vô số gia đình, tôi nhận ra rằng chính văn hóa bóng đá – hay cách bóng đá ăn sâu vào đời sống xã hội – mới là yếu tố làm nên khác biệt.
Khi tôi đến Nhật Bản vào giữa những năm 1980, bóng đá vẫn đang loay hoay tìm chỗ đứng trong đời sống xã hội. Quốc gia này không thiếu hoài bão, nhưng để xây dựng một nền bóng đá hùng mạnh, thay vì chỉ những CLB chuyên nghiệp hay cơ sở vật chất hiện đại, họ cần nhiều hơn. Nền tảng cốt lõi là phải kiến tạo một nền văn hóa nơi trẻ em, gia đình và cộng đồng thấu hiểu rằng sự phát triển kỹ thuật phải được kích hoạt từ rất sớm.
Sát cánh cùng các đồng nghiệp Nhật Bản, thông qua các trường học bóng đá, truyện tranh (manga), sách báo và hơn 2.000 sự kiện bóng đá phong trào, chúng tôi tập trung truyền tải một thông điệp giản dị tới hàng trăm nghìn trẻ em, phụ huynh và HLV: phẩm chất kỹ thuật phải được rèn luyện từ thuở nhỏ.
Một trong những bài học đắt giá từ Nhật Bản là sức mạnh của văn hóa, đề cao sự lặp lại, tính kỷ luật, tinh thần làm chủ kỹ năng kết hợp với truyền thông hiệu quả. Chuyên mục bóng đá dành cho thiếu nhi do tôi khởi xướng trên truyền hình từng duy trì suốt hơn một thập kỷ, trở thành cầu nối giúp trẻ em và các gia đình xây dựng tình yêu theo cách tự nhiên với quả bóng. Mục tiêu quan trọng nhất là biến bóng đá thành một phần không thể thiếu trong tuổi thơ mỗi đứa trẻ.
NGƯỜI TIỀN SỬ
Nghe ngay
Thành công của bóng đá Nhật Bản cũng gắn liền với hệ thống giáo dục của họ. Tính cấu trúc và tư duy phát triển dài hạn vốn ăn sâu vào văn hóa nước này, và những nguyên lý này đã lan tỏa một cách tự nhiên vào bóng đá.
Trường học, đại học cùng các tổ chức bóng đá đã tạo nên một lộ trình xuyên suốt, giúp tri thức được tích lũy và truyền qua nhiều thế hệ. Trong đó, các trường đại học đóng góp đáng kể vào công tác đào tạo HLV, khoa học thể thao và phương pháp bóng đá quốc gia.
Giải bóng đá học sinh trung học toàn Nhật Bản (All Japan High School Soccer Tournament) là một mảnh ghép quan trọng khác trong hệ sinh thái này. Với lịch sử hơn một thế kỷ và trận chung kết năm nay thu hút hơn 60.000 khán giả đến sân, đây không đơn thuần là một giải đấu. Đó là ngày hội tôn vinh văn hóa bóng đá và là bệ phóng quan trọng cho sự phát triển của các cầu thủ.
Thành tựu của bóng đá Nhật Bản hôm nay là quả ngọt của nhiều thập kỷ đầu tư vào văn hóa, sự kiên nhẫn và niềm tin sắt đá vào chiến lược phát triển dài hạn.
Chính triết lý đó đã dẫn đường cho công việc của tôi tại Trung Quốc. Năm 2016, trên cương vị Cố vấn Kỹ thuật cho Bộ Giáo dục Trung Quốc, tôi lập luận rằng cơ hội lớn nhất của bóng đá nước này không nằm ở ĐTQG. Nó nằm ở hàng triệu đứa trẻ 6 tuổi, những người đại diện cho tương lai đất nước. Chiến lược tập trung vào việc ươm mầm kỹ năng thuần thục trước khi các em bước vào các giải đấu cạnh tranh.
Tại hơn 60 thành phố trên khắp Trung Quốc, tôi đã tham gia thiết kế chương trình giảng dạy cho Chương trình Bóng đá Học đường Quốc gia, tập trung vào khả năng làm chủ quả bóng, kỹ thuật cá nhân và mở ra nhiều cơ hội giúp các cầu thủ nhí tự tin hơn khi xử lý bóng.
Một lần nữa, tôi lại xây dựng một chuyên mục truyền hình về bóng đá ở Trung Quốc. Chương trình phát sóng liên tục 365 ngày, mang các bài học kỹ thuật thường nhật đến từng gia đình. Siêu sao David Beckham là người mở màn chương trình, truyền cảm hứng cho hàng triệu trẻ em và phụ huynh. Trọng tâm của sáng kiến này là dạy trẻ em cách học hỏi thông qua bóng đá.
Tháng 5 vừa qua, Trung Quốc giành vé tham dự vòng chung kết U17 World Cup lần đầu tiên sau 21 năm. Cột mốc này chứng minh một nguyên lý cốt lõi, đó là ĐTQG không được xây nên từ đỉnh tháp. Họ được nhào nặn từ phần chân đế.
Hàn Quốc mang đến một bài học khác. Tính kỷ luật, đạo đức nghề nghiệp và tinh thần chiến đấu kiên cường từng giúp họ “xuất xưởng” những cầu thủ xuất sắc và gặt hái thành công trên trường quốc tế. Song Hàn Quốc cũng đang đối mặt với thách thức trong việc ra mắt thêm nhiều cầu thủ giàu tính sáng tạo, kỹ thuật trong một môi trường bóng đá toàn cầu ngày càng khốc liệt.
Khắp châu Á, giới chuyên môn đang dành quá nhiều sự chú ý vào những gì diễn ra sau khi trẻ em bước vào môi trường bóng đá nhà nghề. Nhưng tương tự các bộ môn thể thao khác hay nghệ thuật biểu diễn, những năm tháng phát triển quan trọng nhất lại diễn ra trước mốc thời gian đó.
Đối với trẻ dưới 6 tuổi, mục tiêu hàng đầu không phải là dạy các em cách chơi bóng, mà là giúp các em “phải lòng” quả bóng. Ở lứa tuổi này, trẻ cần phát triển một sự gắn kết tự nhiên với quả bóng trước khi bước vào các giải đấu. Lý tưởng nhất, khi đến buổi tập đầu tiên, các em đã cảm thấy tự tin và làm chủ được quả bóng dưới chân mình.
Đó là lúc cha mẹ hoặc những người chăm sóc các em đóng vai trò quyết định. Hầu như đứa trẻ nào cũng có người lớn bên cạnh, người có thể đặt quả bóng dưới chân các em, khuyến khích các em chơi đùa, ăn mừng những khám phá nhỏ bé và tạo ra một môi trường mà ở đó việc chạm và chơi với bóng trở thành thói quen của tuổi thơ. Điều này đòi hỏi những bậc phụ huynh có hiểu biết, những người thấu hiểu tầm quan trọng của các trải nghiệm đầu đời ấy.
Ở nhiều xã hội châu Á, việc phụ huynh đặt giáo dục học đường lên hàng đầu là điều dễ hiểu. Nhưng thể thao và giáo dục không phải là hai mặt đối lập, chúng bổ trợ và củng cố cho nhau. Việc học cách kiểm soát quả bóng bằng chân là một bài tập tư duy. Mỗi cú chạm bóng đều đòi hỏi sự tập trung, khả năng giải quyết vấn đề, sự phối hợp, tính cân bằng và năng lực đưa ra quyết định. Làm chủ quả bóng còn xây dựng sự tự tin, tính sáng tạo và khả năng tự điều chỉnh hành vi.
Triết lý “Bóng đá bắt đầu từ ngôi nhà” của tôi từng thu hút sự chú ý từ các giáo sư tại ĐH Harvard, ĐH Stanford và ĐH Houston. Họ đi sâu nghiên cứu mối quan hệ giữa những trải nghiệm bóng đá sớm với sự phát triển trí tuệ, xã hội, cảm xúc và thể chất của trẻ em.
Bóng đá châu Á cần nhận thức rõ một sự phân biệt mang tính nền tảng, rằng phát triển cầu thủ và huấn luyện là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Phát triển là kiến tạo nền tảng kỹ thuật, tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề. Trong khi huấn luyện là giúp cầu thủ vận dụng những năng lực đó vào một sơ đồ hoặc chiến thuật tập thể.
Tuy nhiên, quá nhiều quốc gia đang cố gắng sao chép mô hình của các cường quốc bóng đá, mà quên mất việc đào tạo ra những cầu thủ đủ năng lực để giúp hệ thống chiến thuật đó vận hành thành công.
Không có cái gọi là “cách của người Brazil”, “cách của người Tây Ban Nha”, “của Pháp”, “Nhật Bản” hay “Mỹ” để làm chủ các kỹ năng cơ bản. Quả bóng không phân biệt quốc tịch của cầu thủ. Thứ làm nên sự khác biệt giữa các quốc gia chính là những gì họ xây dựng trên đỉnh của nền móng đó, gồm bản sắc bóng đá, tư duy chiến thuật và phong cách chơi bóng riêng biệt.
Nếu châu Á muốn tiếp tục thu hẹp khoảng cách với các nền bóng đá hàng đầu thế giới, câu trả lời không chỉ đơn thuần là mở thêm nhiều học viện. Nó nằm ở hàng trăm triệu trẻ em dưới 6 tuổi, những em nhỏ vẫn chưa từng trải nghiệm niềm vui thuần khiết khi chơi đùa cùng quả bóng.
Tương lai của bóng đá châu Á sẽ không được định đoạt chỉ bên trong các SVĐ hay trung tâm huấn luyện. Nó sẽ được quyết định ngay trong chính mỗi gia đình. Lợi thế cạnh tranh của bóng đá không nằm ở một cơ sở vật chất khang trang mới, mà nằm ở văn hóa bóng đá. Và văn hóa ấy bắt đầu từ thời khắc một đứa trẻ lần đầu khám phá ra quả bóng, chơi đùa cùng nó, rồi trót yêu môn thể thao này.
Tom Byer là một HLV người Mỹ, sinh năm 1960 tại New York, đã sống và làm việc ở Nhật Bản hơn 40 năm. Ông từng tổ chức hơn 2.000 sự kiện tại 47 tỉnh thành, xây dựng hơn 60 trường đào tạo bóng đá, góp phần nâng tầm J1 League và bóng đá Nhật Bản. Ông từng hợp tác với LĐBĐ Nhật Bản huấn luyện các đội trẻ và góp phần đào tạo nhiều cầu thủ nổi bật như Takumi Minamino, Ritsu Doan, Wataru Endo hay Reo Hatate.
Hoàng Thông (theo Nikkei Asia)
Thông tin tham khảo từ Vnexpress.net
S8SPORT.NET tổng hợp và biên tập nội dung dựa trên nguồn công khai nhằm mang đến thông tin đầy đủ, thuận tiện cho bạn đọc.
Xem bài viết gốc
Bình luận cộng đồng
0Chưa có bình luận. Hãy là người đầu tiên chia sẻ ý kiến về bài viết này.