Bản vùng cao cấm đánh cá trên sông để làm du lịch

Bản Ngàm, xã Sơn Điện, nằm bên dòng sông Luồng, cách trung tâm Thanh Hóa hơn 180 km, là nơi sinh sống của gần 120 hộ đồng bào Thái. Gần 10 năm nay, người dân duy trì quy ước bảo vệ đàn cá tự nhiên, chỉ cho phép đánh bắt vào những dịp đặc biệt, thay vì khai thác thường xuyên như trước.

Ông Lương Văn Duẩn, Bí thư Chi bộ bản Ngàm, cho biết trước đây người dân địa phương chủ yếu sống bằng nghề nông, đi rừng và đánh bắt thủy sản. Việc khai thác thiếu kiểm soát khiến nguồn cá trên sông Luồng ngày càng suy giảm, nhiều loài cá tự nhiên trở nên khan hiếm.

Trước thực trạng này, cán bộ thôn cùng các già làng tổ chức họp dân và đi đến thống nhất lập quy ước cấm đánh bắt cá trên đoạn sông dài khoảng 3 km. Người vi phạm sẽ bị xử lý theo quy ước cộng đồng.

Thời gian đầu, việc thực hiện gặp không ít khó khăn do nhiều người đã quen với nghề đánh cá tự do. Có trường hợp đi rừng về vẫn mang lưới xuống khu vực cấm, bị dân bản phát hiện, nhắc nhở.

“Chúng tôi kiên trì giải thích để bà con hiểu rằng bảo vệ cá không chỉ giữ nguồn lợi tự nhiên mà còn tạo sinh kế lâu dài cho cả bản…”, ông Duẩn nói.

Theo quy ước, người dân chỉ được đánh bắt vào dịp lễ, Tết hoặc phục vụ sinh hoạt cộng đồng khi có những đoàn khách lớn. Khi đó, họ sử dụng các dụng cụ truyền thống như chài, lưới và chỉ bắt cá lớn còn cá nhỏ được thả lại. Các hình thức khai thác mang tính hủy diệt như kích điện, dùng chất nổ đều bị nghiêm cấm.

Sau nhiều năm, nguồn cá tự nhiên dần phục hồi. Những loài như cá mài, cá dốc, cá trôi, cá chép, cá lăng xuất hiện nhiều hơn. Từ đoạn sông dài 3 km ban đầu, người dân bản Ngàm thống nhất mở rộng khu vực bảo vệ lên hơn 4 km.

Việc giữ được nguồn cá cùng cảnh quan sông nước đã mở ra hướng phát triển du lịch cộng đồng cho bản vùng cao.

Theo chính quyền địa phương, trước năm 2016, hơn một nửa số hộ trong bản thuộc diện nghèo. Năm 2018, khi huyện Quan Sơn cũ có chủ trương phát triển du lịch cộng đồng tại bản Ngàm, người dân bắt đầu chỉnh trang nhà cửa, cải tạo đường làng, giữ gìn vệ sinh môi trường và sửa chữa nhà sàn để đón khách.

Ban đầu, nhiều gia đình e ngại vì chi phí đầu tư lớn, chưa biết có thu hút được du khách hay không vì bản Ngàm nằm ở miền núi xa xôi, địa hình đèo dốc, hiểm trở. Chi bộ vận động đảng viên làm trước, đồng thời tổ chức cho người dân tham quan, học hỏi kinh nghiệm tại các điểm du lịch cộng đồng khác.

Đến nay, bản Ngàm có 12 hộ thường xuyên kinh doanh dịch vụ du lịch. Du khách có thể lưu trú trong nhà sàn truyền thống, thưởng thức ẩm thực của người Thái, đi bè luồng và trải nghiệm quăng chài, câu cá theo sự tổ chức của cộng đồng.

Cá sông Luồng có thịt chắc, dai, được chế biến thành các món đặc trưng như cá nướng, chả cá, cá nộm hoa chuối. Hoạt động trải nghiệm đánh bắt được tổ chức có kiểm soát, gắn với quy ước bảo vệ nguồn cá.

Mỗi năm, bản Ngàm đón hàng nghìn lượt khách, tạo thêm thu nhập cho các hộ làm dịch vụ và người dân địa phương.

Ông Phạm Văn Tình, Chủ tịch UBND xã Sơn Điện, cho biết địa phương định hướng phát triển du lịch bản Ngàm theo hướng bền vững, lấy người dân làm chủ thể, kết hợp bảo vệ cảnh quan thiên nhiên với gìn giữ văn hóa Thái.

Theo ông, việc phát triển dịch vụ lưu trú, ẩm thực và trải nghiệm trên sông không chỉ tạo sinh kế mới mà còn khuyến khích cộng đồng tiếp tục bảo vệ nguồn lợi thủy sản, giữ gìn môi trường sống.