Bảo vệ bản quyền là vấn đề dai dẳng ở làng nhạc trong nước, nhiều trường hợp xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan bị cơ quan chức năng xử lý. Vụ giằng co bài Gánh mẹ giữa nhà thơ Trương Minh Nhật và nhạc sĩ Quách Beem kéo dài nhiều năm là điển hình. Ông Nhật sáng tác bài thơ trước khi tác phẩm được phổ nhạc nhưng không đăng ký quyền tác giả ngay từ đầu. Khi ra tòa, ông sử dụng nhiều tài liệu để chứng minh quá trình sáng tác. Sau quá trình tố tụng, năm 2023, tòa công nhận ông Nhật là tác giả, chủ sở hữu bài thơ và phần lời ca khúc.
Vụ tranh chấp ca khúc Giấc mơ trưa của Giáng Son cũng đặt ra những vấn đề khác trong quản lý quyền đối với bản ghi âm. Nhạc sĩ cho biết phải dành tâm sức trong 5 năm mới đòi lại được quyền sở hữu và danh dự khi tòa tuyên chị thắng kiện hồi cuối tháng 6.
Theo luật sư Lê Quang Vy, Nhóm tư vấn Truyền thông và Giải trí Công ty Luật YKVN, quyền tác giả và quyền liên quan được pháp luật bảo hộ tự động, không phụ thuộc vào việc đăng ký. Tuy nhiên, “có quyền là một chuyện, chứng minh và bảo vệ được quyền là chuyện khác”. Những vụ kiện trong làng nhạc hiện cho thấy ngoài việc xác định tác giả, các bên cần làm rõ chủ sở hữu bản ghi, thỏa thuận chuyển giao và phạm vi khai thác.
Khi tranh chấp xảy ra, chủ thể quyền phải cung cấp tài liệu để chứng minh mình là tác giả hoặc chủ sở hữu. Việc này có thể phức tạp nếu các bên bất đồng về người sáng tạo, chủ sở hữu hoặc thời điểm hình thành tác phẩm.
NGƯỜI CAT
Nghe ngay
Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan là một trong những chứng cứ quan trọng để xác lập quyền. Theo luật sư Quang Vy, đăng ký giúp giảm gánh nặng thu thập tài liệu và tạo thuận lợi hơn khi chủ sở hữu yêu cầu xử lý hành vi xâm phạm hoặc khởi kiện. “Không nên đợi đến khi có tranh chấp mới nghĩ đến việc đăng ký bản quyền”, ông Vy nêu ý kiến.
Ngoài ra, bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan có tính lãnh thổ. Phạm vi bảo hộ và cách thức thực thi tại mỗi quốc gia được điều chỉnh bởi pháp luật nước đó và các điều ước quốc tế liên quan. Với những tác phẩm được đầu tư lớn hoặc có kế hoạch phát hành quốc tế, chủ sở hữu cần tính đến các thị trường mà tác phẩm được khai thác.
Ví dụ ở Mỹ, nơi nhiều nền tảng trực tuyến lớn đặt trụ sở. Tại đây, giấy chứng nhận đăng ký tại Việt Nam vẫn có thể là một chứng cứ, nhưng đăng ký tại Mỹ có thể tạo thuận lợi hơn khi chủ sở hữu làm việc với các nền tảng hoặc tham gia quá trình giải quyết tranh chấp tại nước này.
Một cơ chế thường được sử dụng tại Mỹ là yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm theo DMCA (Đạo luật bản quyền thiên niên kỷ kỹ thuật số). Khi phát hiện tác phẩm bị sử dụng trái phép, chủ thể quyền có thể gửi thông báo tới nền tảng yêu cầu gỡ bỏ hoặc vô hiệu hóa quyền truy cập đối với nội dung bị cho là xâm phạm. Hồ sơ chứng minh quyền rõ ràng có thể hỗ trợ quá trình này.
Ở Việt Nam, nhiều nhạc sĩ ủy quyền cho Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC). VCPMC đại diện cho tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả trong việc cấp phép sử dụng và thu, phân phối tiền bản quyền từ các hoạt động như biểu diễn, phát sóng, truyền hình, kinh doanh dịch vụ có sử dụng âm nhạc.
Bên cạnh hoạt động khai thác quyền, VCPMC còn hỗ trợ thành viên khi phát sinh tranh chấp. Trong vụ nhạc sĩ Giáng Son yêu cầu xác lập lại quyền đối với bản ghi âm ca khúc Giấc mơ trưa, VCPMC đồng hành về pháp lý, trong đó hỗ trợ thuê luật sư và chi trả các chi phí liên quan.
Việc ủy quyền cho VCPMC không thay thế thủ tục đăng ký quyền tác giả. Đăng ký tại Cục Bản quyền tác giả giúp nhạc sĩ có thêm chứng cứ về quyền đối với tác phẩm khi xảy ra tranh chấp, còn VCPMC hỗ trợ quản lý và khai thác quyền trong phạm vi được ủy quyền.
Nhạc sĩ có thể đăng ký quyền tác giả tại Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) hoặc các văn phòng đại diện của Cục bằng cách nộp trực tiếp, gửi qua đường bưu điện hoặc khai báo trực tuyến. Với một ca khúc, hồ sơ gồm tờ khai đăng ký quyền tác giả, bản sao tác phẩm và các giấy tờ liên quan đến tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả. Nếu người đăng ký không phải là tác giả, cần có giấy tờ chứng minh quyền được chuyển giao hoặc thừa kế.
Khi hồ sơ hợp lệ, Cục Bản quyền tác giả xem xét và cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả trong thời hạn luật định. Người đăng ký phải nộp lệ phí theo loại hình tác phẩm và mức phí được áp dụng tại thời điểm làm thủ tục.
Với quyền liên quan đối với bản ghi âm, ông Long cho rằng khoản tiền phát sinh trong thời gian chưa xác định được chủ sở hữu gần như không thể truy thu. Với quyền tác giả, một số nền tảng có cơ chế truy thu nhưng quá trình này thường mất thời gian và qua nhiều khâu. “Xác lập chủ sở hữu ngay từ lúc công bố mới là cách để nhận doanh thu sớm, đúng người, tránh tranh chấp và thất thoát”, ông nói.
Khi một ca khúc có từ hai bên cùng xác nhận quyền, các nền tảng có thể tạm giữ doanh thu cho đến khi tranh chấp được giải quyết. Khoản tiền từ tác phẩm đang được khai thác nhiều có thể bị đóng băng trong thời gian này.
Theo ông Long, trước khi phát hành, các bên cần thống nhất bằng văn bản về tác giả, tỷ lệ quyền, chủ sở hữu bản ghi và phạm vi khai thác.
Thông tin nhận diện tác phẩm cũng cần được quản lý thống nhất trên các nền tảng, gồm tên tác giả và các mã ISRC (ghi âm tiêu chuẩn quốc tế), ISWC (mã tác phẩm âm nhạc), IPI (Thông tin các bên liên quan). Dữ liệu chính xác giúp nền tảng xác định đúng chủ thể nhận doanh thu, đồng thời hạn chế xung đột khi tác phẩm được khai thác ở nhiều thị trường. “Mỗi ca khúc, mỗi bản ghi là một tài sản tạo dòng tiền, và dữ liệu quyền chính là giấy chủ quyền của tài sản đó”, ông Long nói.
Thông tin tham khảo từ Vnexpress.net
S8SPORT.NET tổng hợp và biên tập nội dung dựa trên nguồn công khai nhằm mang đến thông tin đầy đủ, thuận tiện cho bạn đọc.
Xem bài viết gốc
Bình luận cộng đồng
0Chưa có bình luận. Hãy là người đầu tiên chia sẻ ý kiến về bài viết này.