Ngày 8/8, Katherine Rundell cảnh báo tác động của AI đến việc học trong bài bình luận trên Guardian. Cô cho rằng dùng trí tuệ nhân tạo để làm bài có thể khiến trẻ nhỏ và thanh thiếu niên bỏ qua quá trình đọc, viết và suy nghĩ, khi những yếu tố đó vốn cần thiết để hình thành kiến thức và kỹ năng.
Là cây bút chuyên viết truyện cho thiếu nhi, Rundell dành nhiều thời gian làm việc với trẻ em. “AI tạo sinh đang len lỏi quá sâu vào đời sống của các bé”, cô nói. Theo tác giả, trẻ tiếp nhận ý nghĩa từ văn bản trên giấy sâu hơn khi đọc trên màn hình. “Một phần là vì chúng ta là sinh vật học hỏi qua các tương tác trải nghiệm trực tiếp”, cô lý giải. Tuy nhiên, thời đại công nghệ đã khiến giáo dục đưa nhiều hoạt động học lên môi trường trực tuyến.
Rundell cho rằng khả năng đọc của sinh viên cũng đang suy giảm. Trước khi các mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs) phổ biến, giảng viên đại học đã gặp những sinh viên “ít đọc sách hơn rất nhiều” và “khó xử lý văn bản phức tạp”.
Paul Musgrave, Giáo sư Đại học Georgetown, Qatar từng viết trên Systematic Hatreds rằng giảng viên trước đây có thể kỳ vọng phần lớn sinh viên cố gắng nghiên cứu hầu hết tài liệu được giao. Ông minh họa bằng chất lượng thảo luận khác biệt rõ giữa một lớp có 70% sinh viên đọc 50% tài liệu và lớp chỉ có 20% đọc 10%. “Một số dạng bài tập và kiểm tra từng hiệu quả vài năm trước hiện giờ đã không còn khả thi”, ông nói.
NGƯỜI NẶN
Nghe ngay
Rundell dẫn lời con gái đỡ đầu đang tuổi thiếu niên của cô. Cây bút cho biết gần như cả lớp cô bé dùng ChatGPT để làm bài tập về nhà. Theo nhà văn, những sản phẩm được tạo ra bằng giọng văn trôi chảy khiến các em lầm tưởng đó là thành quả từ năng lực thực sự của bản thân.
Báo cáo OECD Digital Education Outlook 2026 công bố ngày 19/1 dẫn nghiên cứu trên 1.000 học sinh từ lớp 9 đến 11 tại Thổ Nhĩ Kỳ. Trong thử nghiệm, các em luyện tập Toán qua sáu buổi (mỗi buổi 90 phút) và chia làm ba nhóm: dùng sách vở truyền thống, dùng GPT-4 bản tiêu chuẩn và dùng GPT Tutor có cơ chế hỗ trợ sư phạm.
Trong các buổi luyện, nhóm dùng GPT-4 đạt kết quả cao hơn 48% so với nhóm tự học, còn nhóm GPT Tutor vượt trội hơn 127%. Tuy nhiên, khi bước vào bài kiểm tra độc lập không có tài liệu hay công nghệ trợ giúp, nhóm từng dùng GPT-4 lại có điểm số thấp hơn 17% so với mức đối chứng (baseline), trong khi nhóm GPT Tutor chỉ đạt kết quả xấp xỉ nhóm học truyền thống.
OECD dùng kết quả này để lưu ý rằng: Hoàn thành nhiệm vụ tốt hơn khi có AI tạo sinh không đồng nghĩa kiến thức và kỹ năng đã được hình thành. Tuy nhiên, tổ chức này cũng không đưa ra kết luận AI làm suy giảm việc học.
Không chỉ với việc đọc, nền giáo dục cũng bị ảnh hưởng. Rundell cho rằng sự phổ biến của AI khiến giảng viên khó đánh giá chính xác năng lực thực tế của học sinh. “Chúng tôi không thể đảm bảo bài làm học sinh nộp là sản phẩm từ chất xám của các em nữa”, Rundell viết. Đồng nghiệp của cô cho biết trừ khi học sinh sử dụng AI cẩu thả như quên xóa đi dòng “Chắc chắn rồi! Tôi sẵn lòng giúp bạn”, thì bài làm trông mượt mà không khác gì do người thật viết.
Ngày nay, một sinh viên có thể tạo bài luận về Paradise Lost mà không xem qua tác phẩm, thậm chí chưa xem kỹ chính bài mình vừa “viết”. “Đây là lần đầu tiên trong lịch sử những câu từ không cần con người ở phía sau”, Rundell nói.
Ở lĩnh vực giáo dục, Rundell bác bỏ quan điểm: “Nếu không học cách dùng AI ở thời đại này, học sinh sẽ bị thụt lùi”. Theo cô, công nghệ thay đổi quá nhanh, những công cụ đang phổ biến hôm nay có thể khác xa chỉ sau 2-5 năm. Vì thế, đánh đổi quá trình hình thành tư duy để trẻ thành thạo một công nghệ nhất thời chẳng khác nào đem “sự tự do học hỏi của trẻ” để đổi lấy một thứ lỗi thời.
“Nhiều sinh viên muốn kháng cự, nhưng sức cám dỗ quá lớn”, Rundell cho biết. Một số khác cảm thấy “bị phạt” vì sự trung thực khi vẫn tự làm bài còn người khác có thể dùng công cụ AI để hoàn thành nhanh hơn. Theo cô, mong muốn có “kết quả nhanh” cùng “nỗi lo bị xem là kém cỏi” có thể khiến người trẻ dễ tìm đến công cụ hỗ trợ và làm giảm thói quen tư duy.
Nhà văn cho rằng thế hệ trẻ hoàn toàn có thể tìm lại quyền chủ động trước làn sóng công nghệ từ những thói quen giản dị nhất. Cô khuyến khích người trẻ duy trì việc đọc sách và cùng nhau thảo luận, biến trải nghiệm này thành hoạt động tương tác cộng đồng để rèn luyện tư duy phản biện, sự kiên nhẫn và nuôi dưỡng trí tưởng tượng.
Tác giả nhấn mạnh giáo dục cần tiếp tục tôn vinh văn hóa đọc, bất chấp quá trình tiếp thu tri thức đôi lúc gặp trở ngại. “Đọc tác phẩm do con người viết để khẳng định nhân tính của chính chúng ta”, Rundell nhận định.
Thảo Uyên (theo Guardian, OECD)
Thông tin tham khảo từ Vnexpress.net
S8SPORT.NET tổng hợp và biên tập nội dung dựa trên nguồn công khai nhằm mang đến thông tin đầy đủ, thuận tiện cho bạn đọc.
Xem bài viết gốc
Bình luận cộng đồng
0Chưa có bình luận. Hãy là người đầu tiên chia sẻ ý kiến về bài viết này.