Nguyên nhân máy bay chở khách nhanh nhất thế giới bị khai tử

Concorde là một trong những máy bay chở khách đầu tiên có khả năng bay nhanh hơn tốc độ âm thanh. Máy bay có tốc độ hành trình tối đa khoảng 2.178 km/h, rút ngắn thời gian di chuyển trên các tuyến đường dài.

Máy bay thực hiện chuyến bay đầu tiên năm 1969, lần đầu vượt Đại Tây Dương năm 1973 và bắt đầu khai thác thương mại năm 1976. British Airways và Air France là hai hãng đưa Concorde vào khai thác thường xuyên.

Một trong những nguyên nhân chính khiến Concorde không thể duy trì hoạt động lâu dài là chi phí. Máy bay tiêu thụ nhiều nhiên liệu, cần quy trình bảo dưỡng riêng và chỉ có thể chở khoảng 100 hành khách. Giá vé Concorde được duy trì ở mức cao để bù đắp chi phí. Theo Bách khoa toàn thư Britannica, một vé khứ hồi giữa New York và London từng có giá khoảng 7.574 USD vào năm 1996, trong khi giá vé phổ thông khứ hồi hiện nay khoảng 800 USD.

Mức giá này khiến Concorde trở thành dịch vụ dành cho nhóm hành khách có khả năng chi trả cao. Không phải chuyến bay nào cũng đạt công suất tối đa, trong khi chi phí vận hành vẫn duy trì. Giá vé cao khiến thị trường bị thu hẹp. Nhiều hãng từng đặt hàng nhưng sau đó hủy, cuối cùng chỉ còn Air France và British Airways khai thác.

Bối cảnh ngành hàng không cũng thay đổi sau khi Concorde đi vào khai thác. Cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong thập niên 1970 khiến giá nhiên liệu tăng mạnh. Các hãng hàng không chuyển sang sử dụng những máy bay lớn và tiết kiệm nhiên liệu hơn như Boeing 747, có thể chở nhiều hành khách với chi phí thấp hơn trên mỗi ghế. Concorde có lợi thế về tốc độ, nhưng không có lợi thế về chi phí.

Một hạn chế khác nằm ở đặc tính của máy bay siêu thanh. Khi Concorde vượt tốc độ âm thanh, nó tạo ra tiếng nổ siêu thanh, gây ảnh hưởng đến người và công trình dưới mặt đất. Do đó, nhiều quốc gia hạn chế hoặc cấm máy bay siêu thanh bay trên đất liền.

Concorde chủ yếu có thể bay ở tốc độ siêu thanh trên đại dương. Các tuyến khai thác quan trọng tập trung vào những đường bay xuyên Đại Tây Dương như London – New York và Paris – New York.

Giới hạn này làm giảm số lượng đường bay mà Concorde có thể khai thác. Trong khi máy bay thông thường có thể mở rộng mạng lưới tới nhiều thành phố, Concorde bị phụ thuộc vào một số tuyến phù hợp với điều kiện khai thác và quy định về tiếng ồn.

Tiếng ồn cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của máy bay. Một lần cất cánh của Concorde được ghi nhận ở mức 119,4 decibel, gần mức 120 decibel của tiếng sấm. Đây là một trong những lý do khiến các khu vực có sân bay hạn chế hoạt động của loại máy bay này.

Ngày 25/7/2000, Air France Flight 4590 gặp tai nạn ngay sau khi cất cánh từ sân bay Charles de Gaulle ở Paris để tới New York. Máy bay chở 100 hành khách và 9 thành viên phi hành đoàn. Khi cất cánh, một lốp của càng đáp chính va phải mảnh kim loại trên đường băng, được cho là rơi ra từ một máy bay cất cánh trước đó.

Lốp bị vỡ, các mảnh văng vào khu vực chứa nhiên liệu khiến bình nhiên liệu bị thủng và bốc cháy. Động cơ gặp sự cố, máy bay mất khả năng kiểm soát và rơi xuống một khách sạn. Toàn bộ 109 người trên máy bay và 4 người dưới mặt đất thiệt mạng. Đây là tai nạn chết người duy nhất trong lịch sử khai thác Concorde, nhưng vụ việc ảnh hưởng đến niềm tin của hành khách và khiến chi phí bảo dưỡng, vận hành máy bay tăng thêm.

Sau hơn hai thập kỷ khai thác, Concorde cũng bước vào giai đoạn xuống cấp. Máy bay được phát triển từ thập niên 1960, đến đầu những năm 2000, việc bảo dưỡng khó khăn và tốn kém hơn. Năm 2003, Air France và British Airways lần lượt dừng khai thác Concorde.

Concorde không thất bại về mặt công nghệ, mà chủ yếu gặp vấn đề về chi phí và khả năng khai thác. Máy bay đã chứng minh khả năng đưa hành khách vượt tốc độ âm thanh trong khai thác thương mại. Tuy nhiên, mô hình này gặp nhiều giới hạn về chi phí, số lượng hành khách, đường bay và tiếng ồn, khiến Concorde không còn phù hợp với bài toán kinh tế của ngành hàng không đầu thế kỷ XXI.

Sau khi Concorde ngừng hoạt động, ý tưởng về máy bay chở khách siêu thanh tiếp tục được nghiên cứu. Một số doanh nghiệp đang phát triển thế hệ máy bay mới với mục tiêu giảm tiếng ồn và chi phí, mở ra khả năng đưa hàng không siêu thanh trở lại trong tương lai.

Mai Phương (Theo People, NDTV)