Bảo tháp trường tồn suốt 1.700 năm

Bảo tháp nằm tại Anuradhapura, kinh đô cổ đầu tiên của Sri Lanka và một trong những vùng đất linh thiêng của Phật giáo. Vào ngày trăng tròn, hàng nghìn người hành hương mặc áo trắng, đi chân trần đến đây làm lễ, trong khi các nhà sư tụng kinh từ sáng sớm.

Jetavanaramaya hoàn thành khoảng năm 301, dưới thời vua Mahasena. Công trình ban đầu cao khoảng 122 m, đứng thứ ba về chiều cao trong số các công trình nhân tạo đương thời, chỉ sau các kim tự tháp Giza.

Sau nhiều thế kỷ bị bỏ hoang, sụp đổ và trùng tu, bảo tháp hiện còn cao khoảng 71 m. Dù mất gần một nửa chiều cao ban đầu, Jetavanaramaya vẫn được xem là công trình bằng gạch có thể tích lớn nhất từng được xây dựng.

Theo các nhà khảo cổ, việc xây dựng công trình đòi hỏi lượng nhân lực và vật liệu khổng lồ. Gạch được sản xuất tại các lò nung quanh Anuradhapura, sau đó vận chuyển bằng xe bò và có thể cả voi. Giàn giáo nhiều khả năng được làm từ tre, buộc bằng dây xơ dừa.

Hình bán cầu của bảo tháp giúp phân bổ trọng lượng, trong khi phần móng được xử lý bằng các kỹ thuật kiểm tra nền đất sơ khai. Các nhà khảo cổ cũng phát hiện nhiều hộp đựng xá lợi được đặt trong những tầng khác nhau của công trình.

Jetavanaramaya từng là trung tâm của Jetavana Vihara, quần thể tu viện có khoảng 200 nhà sư sinh sống. Công trình cũng phản ánh những tranh luận về giáo lý Phật giáo tại Sri Lanka cổ đại, khi quần thể này từng gắn với phái Sagalika có ảnh hưởng từ Phật giáo Đại thừa.

Các tấm vàng khắc hình Bồ tát và những đoạn kinh Bát Nhã Ba La Mật Đa được tìm thấy tại đây, hiện lưu giữ ở Bảo tàng Quốc gia Colombo. Những hiện vật này cung cấp bằng chứng về sự hiện diện của tư tưởng Đại thừa tại Sri Lanka cổ đại.

Bảo tháp từng trải qua nhiều lần xuống cấp do động đất, mưa gió mùa và thời gian. Một đợt trùng tu lớn diễn ra vào thế kỷ XII dưới thời vua Parakramabahu I. Một số lớp ngoài được gia cố bằng xi măng trong các đợt phục dựng gần đây, nhưng vật liệu này được cho là có thể khiến công trình xuống cấp nhanh hơn. Hiện Jetavanaramaya nằm giữa quần thể di tích Anuradhapura, bên cạnh những công trình nổi tiếng như Ruwanwelisaya và Sri Maha Bodhi. Nếu Ruwanwelisaya là điểm hành hương quan trọng của người Sri Lanka, Jetavanaramaya gây ấn tượng bởi quy mô và kỹ thuật xây dựng.

Theo giáo sư khảo cổ Anura Manatunga, Jetavanaramaya là bảo tháp khổng lồ cuối cùng được xây dựng ở Sri Lanka. Sau công trình này, các bảo tháp về sau vẫn sử dụng hình mái vòm tương tự nhưng không đạt tới quy mô như vậy.

Hơn 1.700 năm sau khi hoàn thành, Jetavanaramaya vẫn đứng giữa thành cổ Anuradhapura, trở thành dấu tích về khả năng tổ chức nhân lực và kỹ thuật xây dựng đáng kinh ngạc của người Sri Lanka cổ đại.